به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران، در چهارمین جلسه ژورنال کلاب دانشجویان مهندسی بهداشت حرفه‌ای و ایمنی کار، فائزه دهقان بنادکی، دانشجوی دکترای تخصصی بهداشت حرفه‌ای، مقاله‌ای با عنوان «مدل‌سازی مبتنی بر عامل برای تحلیل ریسک و کاهش اثرات حوادث دومینویی» را ارائه کرد.

دهقان بنادکی در تشریح موضوع مقاله بیان کرد که نشت مواد خطرناک، آتش‌سوزی و انفجار در آزمایشگاه‌های شیمیایی می‌توانند به حوادثی گسترده‌تر منجر شوند. برای مثال، آتش‌سوزی در یک ظرف حاوی ماده شیمیایی ممکن است با انتقال حرارت به ظروف مجاور، موجب آتش‌ گرفتن آنها و گسترش پی‌درپی حادثه شود. این روند که «اثر دومینویی» نام دارد، می‌تواند خسارات و خطرات ناشی از حادثه اولیه را افزایش دهد.

وی افزود: روش‌های متداول ارزیابی ریسک در بسیاری از موارد بر برآوردهای کیفی یا نیمه‌کمّی تکیه دارند و ممکن است در پیش‌بینی دقیق احتمال گسترش حادثه و زمان وقوع آن محدودیت داشته باشند. ازاین‌رو، استفاده از روش‌های مدل‌سازی برای بررسی چگونگی گسترش حوادث و ارزیابی راهکارهای پیشگیرانه اهمیت دارد.

در پژوهش معرفی‌ شده، از روش مدل‌سازی مبتنی بر عامل (ABM) استفاده شده است. در این روش، هر ظرف حاوی ماده شیمیایی به‌عنوان یک عامل مستقل در نظر گرفته می‌شود که رفتار آن بر اساس قواعد مشخص مدل‌سازی می‌شود. پژوهشگران با ترکیب محاسبات مربوط به تابش حرارتی و شبیه‌سازی مونت‌کارلو، چگونگی تأثیرگذاری ظروف بر یکدیگر و احتمال و زمان وقوع اشتعال را بررسی کردند. این مطالعه رفتار ده نوع ماده شیمیایی متداول و تأثیر حرارت میان ظروف مجاور را در شرایط مختلف ارزیابی کرده است.

بر اساس نتایج گزارش‌ شده در مقاله، هنگامی که فاصله میان ظروف سه سانتی‌متر باشد، احتمال اشتعال ظروف مجاور از ۸۶ درصد فراتر می‌رود. همچنین، احتمال آسیب‌دیدگی ظروف در بازه زمانی ۱۰ دقیقه بیش از ۶۰ درصد گزارش شده است. در مقابل، افزایش فاصله ظروف به پنج سانتی‌متر یا استفاده از موانع ایمنی می‌تواند زمان وقوع اشتعال را تا ۱۰۰ ثانیه به تأخیر بیندازد.

نتایج این پژوهش بر نقش فاصله‌گذاری مناسب میان ظروف حاوی مواد شیمیایی و استفاده از موانع ایمنی در کاهش احتمال گسترش آتش‌سوزی تأکید دارد. همچنین، مدل‌سازی مبتنی بر عامل می‌تواند امکان بررسی سناریوهای مختلف حادثه و مقایسه راهکارهای کنترلی را فراهم کند و در تصمیم‌گیری برای مدیریت ریسک و ارتقای ایمنی آزمایشگاه‌های شیمیایی مورد استفاده قرار گیرد.