غذا فقط وسیله‌ای برای رفع گرسنگی نیست؛ کیفیت آن بر رشد و تکامل، سلامت جسم و روان، پیشگیری از بیماری‌ها و کیفیت زندگی در تمام مراحل عمر تأثیر می‌گذارد. روز جهانی غذا، فرصتی برای بازاندیشی در شیوه تولید، توزیع و مصرف غذا و توجه به این پرسش اساسی است که چگونه می‌توان دسترسی همگان به غذای سالم و مغذی را تضمین کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر پردیس ایراندوست، استادیار گروه علوم تغذیه این دانشکده، به مناسبت روز جهانی غذا، با اشاره به شعار امسال سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، "امروز نوآوری کنیم، فردا را تغذیه کنیم"، بر اهمیت بهره‌گیری از علم، فناوری، دانش بومی و راهکارهای نوآورانه برای بهبود نظام‌های غذایی تأکید کرد.

وی با بیان اینکه آینده تغذیه تنها به افزایش تولید غذا وابسته نیست، اظهار کرد: کیفیت مواد غذایی، دسترسی پایدار و عادلانه به غذای سالم و مغذی و حفاظت از منابع طبیعی، از مؤلفه‌های مهم تحقق امنیت غذایی و توسعه پایدار هستند.

امنیت غذایی؛ مسئله‌ای فراتر از گرسنگی

امنیت غذایی زمانی محقق می‌شود که همه افراد در همه زمان‌ها به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند. با وجود پیشرفت‌های علمی و فناوری، گرسنگی و ناامنی غذایی همچنان از چالش‌های مهم سلامت عمومی در جهان به شمار می‌روند.

بر اساس گزارش وضعیت امنیت غذایی و تغذیه در جهان در سال ۲۰۲۶، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ با گرسنگی مواجه بوده‌اند. همچنین، حدود ۲٫۱ میلیارد نفر در جهان ناامنی غذایی متوسط یا شدید را تجربه کرده‌اند. این آمار نشان می‌دهد که بهبود دسترسی به غذای کافی و باکیفیت همچنان به اقدامات مؤثر و هماهنگ نیاز دارد.

ایراندوست با اشاره به ابعاد مختلف سوءتغذیه خاطرنشان کرد: سوءتغذیه تنها به کمبود غذا یا دریافت ناکافی مواد مغذی محدود نمی‌شود، بلکه اضافه‌وزن، چاقی و دریافت نامتعادل مواد مغذی نیز از نمودهای عینی دیگر آن هستند. کمبود ریزمغذی‌ها می‌تواند سلامت و عملکرد بدن را تحت تأثیر قرار دهد و الگوهای غذایی نامناسب نیز با افزایش خطر بیماری‌های غیرواگیر، از جمله دیابت نوع ۲ و بیماری‌های قلبی-‌عروقی، ارتباط دارند. به‌همین خاطر مقابله با سوءتغذیه مستلزم توجّه همزمان به کمبودها، دریافت بیش از نیاز و کیفیت کلی رژیم غذایی است.

تغذیه سالم؛ از پیشگیری تا حمایت از درمان

تغذیه سالم و متعادل یکی از پایه‌های حفظ سلامت در تمام مراحل زندگی است. مصرف متنوع سبزی‌ها، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و منابع پروتئینی مناسب، در کنار محدود کردن نمک، قندهای آزاد و چربی‌های ناسالم، می‌تواند به حفظ سلامت و کاهش خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها کمک کند.

به گفته این عضو هیئت علمی، اهمیت تغذیه به پیشگیری از بیماری‌ها محدود نیست. ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای و اجرای مداخلات متناسب با نیاز بیماران می‌تواند در اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای، حفظ توده عضلانی و حمایت از توان عملکردی آنها مؤثر باشد. همچنین، کیفیت رژیم غذایی با سلامت روان و عملکرد شناختی نیز ارتباط دارد، هرچند تغذیه مناسب جایگزین ارزیابی و درمان تخصصی اختلالات روان‌پزشکی نیست.

وی با اشاره به اهمیت تغذیه در سالمندی افزود: کاهش قدرت عضلانی و افت توده یا کیفیت عضلات که با عنوان سارکوپنی شناخته می‌شود، می‌تواند استقلال فرد و کیفیت زندگی او را تحت تأثیر قرار دهد. دریافت انرژی و پروتئین کافی، فعالیت بدنی متناسب و شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر، از راهکارهای مهم برای حفظ سلامت عضلات و توانمندی سالمندان است.

نوآوری؛ از تولید غذا تا تغذیه شخصی‌ سازی‌ شده

شعار امسال فائو بر این نکته تأکید دارد که نوآوری می‌تواند در تمام مراحل زنجیره غذایی، از تولید و نگهداری تا توزیع و مصرف، نقش‌آفرین باشد. کشاورزی هوشمند و پایدار، استفاده مسئولانه از فناوری‌های نوین غذایی، بهبود ایمنی و کیفیت مواد غذایی و کاهش ضایعات غذایی، از جمله زمینه‌هایی هستند که می‌توانند به ارتقای نظام‌های غذایی کمک کنند.

ایراندوست همچنین به ظرفیت ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی در ارزیابی وضعیت تغذیه‌ای و طراحی مداخلات متناسب با نیاز افراد اشاره کرد. با این حال، بهره‌گیری از این فناوری‌ها باید مبتنی بر شواهد علمی، حفظ حریم خصوصی و ارزیابی اثربخشی باشد و جایگزین قضاوت تخصصی متخصصان تغذیه نشود.

فائو در معرفی شعار روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۶، بر ترکیب راهکارهای نوآورانه با دانش سنتی و رویکردهای فراگیر تأکید کرده است. رویکردی که هدف آن فراهم‌کردن غذای کافی، متنوع، ایمن و مغذی برای همگان، همراه با حفاظت از منابع طبیعی برای نسل‌های آینده است.

دانشگاه‌ها و متخصصان تغذیه؛ پیوند دانش با نیازهای جامعه

دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی با تولید شواهد علمی معتبر، تربیت نیروی انسانی متخصص و انتقال دانش به جامعه، نقش مهمی در بهبود وضعیت تغذیه دارند. متخصصان تغذیه نیز در پیشگیری و درمان سوءتغذیه، مدیریت بیماری‌های مرتبط با تغذیه، حفظ سلامت سالمندان و ارتقای سواد تغذیه‌ای جامعه نقش‌آفرین هستند.

ایراندوست با تأکید بر ضرورت همکاری میان‌بخشی بیان کرد: آموزش به‌تنهایی برای اصلاح الگوهای غذایی کافی نیست، زیرا قیمت مواد غذایی، درآمد خانوار، فرهنگ غذایی و میزان دسترسی به مواد غذایی سالم، بر انتخاب‌های افراد تأثیر می‌گذارند. ازاین‌رو، بهبود وضعیت تغذیه نیازمند همکاری دانشگاه‌ها، نظام سلامت، بخش کشاورزی، صنایع غذایی و سیاست‌گذاران است تا در کنار افزایش آگاهی عمومی، شرایط دسترسی به غذای سالم و مغذی نیز بهبود یابد.

ایراندوست تأکید کرد که روز جهانی غذا یادآور مسئولیتی مشترک برای مقابله با گرسنگی، کاهش همه اشکال سوءتغذیه و حفاظت از منابع طبیعی است. حرکت به سوی آینده‌ای سالم‌تر، تنها با تولید غذای بیشتر محقق نمی‌شود، بلکه به بهبود کیفیت غذا، دسترسی عادلانه‌تر، نوآوری مسئولانه و تبدیل دانش علمی به اقدام مؤثر نیاز دارد. امروز نوآوری در نظام‌های غذایی می‌تواند زمینه‌ساز تغذیه بهتر، سلامت پایدارتر و زندگی باکیفیت‌تر برای نسل‌های آینده باشد.

از امنیت غذایی تا ایمنی غذا؛ چالش سلامت در جهان و ایران

ابعاد جهانی ناامنی غذایی و بیماری‌های ناشی از غذای آلوده نشان می‌دهد که آینده تغذیه تنها به افزایش تولید محدود نمی‌شود. بر اساس گزارش وضعیت امنیت غذایی و تغذیه در جهان در سال ۲۰۲۶، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ با گرسنگی مواجه بودند و 2.1 میلیارد نفر نیز ناامنی غذایی متوسط یا شدید را تجربه کردند. از سوی دیگر، برآوردهای به‌روز سازمان جهانی بهداشت نشان می‌دهد که در سال ۲۰۲۱، غذای آلوده با حدود ۸۶۶ میلیون مورد بیماری و 1.52 میلیون مرگ در جهان مرتبط بوده است. این آمارها ضرورت توجه همزمان به دسترسی اقتصادی به غذای مغذی، کیفیت رژیم غذایی و ایمنی مواد غذایی را برجسته می‌کند.

در ایران نیز توجه به استانداردسازی و تقویت نظام کنترل ایمنی غذا از جمله محورهای مطرح در فعالیت‌های تخصصی این حوزه است. برای نمونه، سازمان ملی استاندارد ایران در خرداد ۱۴۰۵ وبیناری به مناسبت روز جهانی ایمنی غذا برگزار کرد که موضوعاتی مانند تحلیل ریسک، استانداردهای مبتنی بر شواهد علمی، پایش باقیمانده سموم، ظرفیت آزمایشگاه‌ها و اجرای شیوه‌های مناسب کشاورزی، بهداشتی و تولیدی در آن مطرح شد. این اقدامات در کنار تقویت نظارت، پایش و همکاری میان‌بخشی می‌توانند در مسیر ارتقای ایمنی غذا و حفاظت از سلامت مصرف‌کنندگان نقش داشته باشند.

در نهایت، تحقق آینده‌ای سالم‌تر مستلزم آن است که نوآوری در تمام زنجیره غذا، از تولید و فرآوری تا توزیع و مصرف، به بهبود کیفیت و ایمنی غذا، کاهش ضایعات و دسترسی عادلانه‌تر مردم به رژیم غذایی سالم کمک کند. روز جهانی غذا یادآور این مسئولیت مشترک است که غذای کافی، سالم و مغذی باید نه امتیازی برای گروهی خاص، بلکه بخشی از زندگی روزمره همه مردم باشد.