به گزارش روابط عمومی دانشکده بهداشت، هم‌زمان با فرارسیدن روز ملی جمعیت، موضوع جوانی جمعیت و پیامدهای تغییرات ساختار سنی کشور بار دیگر در کانون توجه سیاست‌گذاران، دانشگاهیان و افکار عمومی قرارگرفته است؛ مسئله‌ای که به باور کارشناسان، تنها یک دغدغه آماری نیست، بلکه مستقیماً با آینده اجتماعی، اقتصادی و سلامت جامعه پیوند دارد.

دکتر مرادی، اپیدمیولوژیست با اشاره به وضعیت فعلی شاخص‌های جمعیتی کشور اظهار کرد: اگر بخواهیم واقع‌بینانه و از منظر اپیدمیولوژیک نگاه کنیم، وضعیت جمعیتی کشور هم نگران‌کننده بوده و هم قابل مدیریت است.

وی کاهش نرخ باروری به زیر سطح جانشینی، افزایش سن ازدواج و تأخیر در فرزند آوری را از مهم‌ترین روندهای نگران‌کننده دانست و افزود: ادامه این روندها می‌تواند ساختار سنی کشور را به سمت سالمندی سوق دهد.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران ادامه داد: افزایش بی‌ثباتی اقتصادی و تغییر الگوهای فرهنگی به سمت خانواده‌های کم‌فرزند نیز از دیگر عواملی است که تصمیم خانواده‌ها برای فرزند آوری را تحت تأثیر قرار داده است.

وی گفت: البته هنوز فرصت برای اصلاح مسیر وجود دارد؛ چراکه بخش قابل‌توجهی از جمعیت کشور در سنین باروری قرار دارند و در سال‌های اخیر نیز آگاهی عمومی نسبت به مسئله جمعیت افزایش‌یافته؛ همچنین ورود موضوع جوانی جمعیت به گفتمان سیاست‌گذاری، ایجاد برخی مشوق‌های قانونی و ظرفیت علمی و اجتماعی دانشگاه‌ها ازجمله نقاط امیدوارکننده در این حوزه است.

این استاد اپیدمیولوژی با تأکید بر اینکه باروری صرفاً یک پدیده زیستی نیست، یادآور شد: تصمیم به فرزند آوری در بستر مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، شغلی و حتی زیست‌محیطی شکل می‌گیرد.

وی بابیان اینکه نا اطمینانی اقتصادی، هزینه‌های مسکن، آموزش و نگهداری کودک و نبود امنیت شغلی از مهم‌ترین موانع اقتصادی فرزند آوری هستند، افزود: در کنار این عوامل، تغییر سبک زندگی، کاهش حمایت‌های خانوادگی و فشار نقش‌های چندگانه بر زنان و مردان نیز بر تصمیم زوجین تأثیر می‌گذارد.

مرادی همچنین تغییر نگرش فرهنگی نسبت به فرزند را از دیگر چالش‌های مهم دانست و توضیح داد: در برخی موارد، فرزند به‌جای آنکه سرمایه انسانی و عاطفی تلقی شود، بیشتر به‌عنوان هزینه دیده می‌شود.

وی خاطرنشان کرد: شرایط محیط کار، ساعات کاری غیر منعطف، نبود حمایت کافی از والدین و نگرانی از افت شغلی یا تبعیض نیز از عوامل اثرگذار بر کاهش تمایل به فرزند آوری به شمار می‌روند.

این اپیدمیولوژیست مهم‌ترین مشکل سیاست‌های جمعیتی کشور را نه کمبود دانش علمی، بلکه فاصله میان دانش، اجرا و فرهنگ‌سازی مؤثر دانست و گفت: ناهماهنگی میان دستگاه‌ها، اجرای مقطعی سیاست‌ها، ضعف در ارزیابی مستمر و غلبه نگاه شعاری بر سیاست‌گذاری مبتنی بر شواهد، از مهم‌ترین موانع موفقیت برنامه‌های جمعیتی است.

جمعیت مسئله «دانستن» نیست، مسئله «اقناع» است

مرادی خاطرنشان کرد: مسئله جمعیت بیش از آنکه مسئله دانستن باشد، مسئله هماهنگ‌سازی، اجرا و اقناع فرهنگی است، بنابراین هفته ملی جمعیت، فرصتی راهبردی برای گسترش گفت‌وگوی عمومی درباره آینده جمعیتی کشور است و این مناسبت می‌تواند زمینه‌ساز هم‌افزایی میان دانشگاه، رسانه، دولت و جامعه باشد.

وی در ادامه به مفهوم «محیط کار دوستدار جوانی جمعیت» به‌عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای حمایت از خانواده عنوان کرد، گفت: محیط کار دوستدار خانواده، فضایی است که افراد بتوانند بدون تعارض شدید میان کار و زندگی خانوادگی، ازدواج، فرزند آوری و فرزند پروری را تجربه کنند.

این عضو هیئت‌علمی دانشکده بهداشت یادآور شد: فراهم شدن ساعات کاری منعطف، امکان دورکاری، مرخصی‌های حمایتی، حمایت از مادران شیرده، ایجاد مهدکودک و حذف تبعیض شغلی علیه والدین جوان، از مهم‌ترین مؤلفه‌های چنین محیطی است.

وی افزود: بسیاری از خانواده‌ها تنها با مشکلات مالی روبه‌رو نیستند، بلکه نگرانی از اختلال در مسیر شغلی و کاهش کیفیت زندگی نیز در تصمیم آن‌ها برای فرزند آوری نقش دارد و موضوعی که اهمیت حمایت سازمانی را دوچندان می‌کند.

دانشگاه‌ها باید الگوی حمایت از خانواده باشند

این استاد اپیدمیولوژی با اشاره به نقش دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی در این زمینه گفت: دانشگاه‌ها باید الگوی محیط کار دوستدار خانواده باشند زیرا با نیروی انسانی تحصیل‌کرده و آینده‌ساز سروکار دارند.

وی اجرای سیاست‌هایی مانند ساعات کاری شناور، مرخصی‌های حمایتی واقعی، حمایت از دانشجویان متأهل و دارای فرزند، ایجاد مهدکودک و طراحی نظام ارزیابی منصفانه برای والدین جوان را از اقدامات مؤثر در این حوزه برشمرد.

مرادی همچنین فشار مستمر برای انتشار مقاله، فرهنگ «همیشه در دسترس بودن» و نبود شاخص‌های ارزیابی خانواده محور را از چالش‌های اصلی اجرای سیاست‌های حمایتی در محیط‌های دانشگاهی دانست و تأکید کرد: حمایت از خانواده نباید به‌عنوان هزینه تلقی شود بلکه سرمایه‌گذاری برای حفظ سرمایه انسانی و افزایش وفاداری سازمانی است.

وی در پایان، نقش نسل جوان و دانشگاهیان را در ترویج فرهنگ فرزند آوری و حمایت از خانواده بسیار مهم توصیف کرد و گفت: دانشگاهیان علاوه بر تولید دانش و شواهد علمی، می‌توانند در اصلاح نگرش‌های اجتماعی و تبیین ابعاد مسئله جمعیت نقش‌آفرینی کنند.